Nieuwsbrief Juni-juli 2011

afbeelding van Mariëtta

Malo e Leleidi, 12/10/2010 - 02:01 - 001. Onderweg genaaid helemaal met het handje, vlag van Tonga ©001. Onderweg genaaid helemaal met het handje, vlag van Tonga

Na veertien dagen deinen op zee is een biertje met vaste grond onder de voeten bij Big Mama op Pangai Motu bij Tongatapu niet te versmaden. In oktober van 2010 waren we hier ook al een wijle, maar omdat er een bijzonder goed weatherwindow kwam wat ons met gezwinde spoed in Nieuw Zeeland deed aanspoelen heb ik toen nagelaten van Tonga 2010 te verhalen. Dat komt dus nu in deze nieuwsbrief samen met de andere wetenswaardigheden van dit bijzondere koninkrijk.
Tonga bestaat uit vier eilandengroepen, Tongatapu, Ha’apai, Vava’u en Nuietoputapu, wij gaan voor de eerste drie.
Tonga is een koninkrijk en is een van de weinig gebieden in de Stille Zuidzee dat nooit is gekolonialiseerd. Onze Hollandse Abel Jensen Tasman deed als eerste Europeaan Tonga aan in 1643, noemde het destijds Amsterdam. Honderd jaar later frequenteert James Cook de Tonga groep een keertje of drie en gaf het de naam: Friendly Islands.

Malo e Lelei
Zo groet men elkaar in Tonga. Is Tongaans en betekent zoiets als ‘goedendag’.
Als we in de haven van Nuku’alofa, hoofdstad van Tonga, op het eiland Tongatapu afmeren komen even later twee gigantisch grote mannen aan boord voor het inklaren. di, 14/06/2011 - 01:41 - 005. Immigration beambte mét Ta'ovala gaat van boord ©005. Immigration beambte mét Ta'ovala gaat van boord
Ze vallen niet alleen op door hun formaat als wel doordat zij zwarte rokken met hierover rieten matten dragen, die Ta’ovala genoemd worden. Het is dan hier misschien wel gewoon, maar ik moet er toch even aan wennen en kan mijn ogen niet van hun heupbedekking af houden. Oef, dadelijk denken zij hier nog iets van.
Snel die papierhandel op tafel, scheepspapieren en paspoorten. Na wat gezellig gebabbel en een drankje gaan de mannen weer naar hun kantoor. Wij mogen aan land nu. Ik doe snel wat boodschappen, verse groenten, fruit en brood terwijl Paul aan boord blijft. De kade hier is zo goor dat je er met je boot zo snel mogelijk weer weg wilt. Zodra ik terug ben gaan we voor anker bij het eiland Pangaimotu, onder de cruisers hier bekend als Big Mama. ma, 13/06/2011 - 02:17 - 049. Big Mama van Pangai Motu, Tongatapu ©049. Big Mama van Pangai Motu, Tongatapu

We liggen lekker voor anker en slapen de reis even weg. ’s Nachts word ik wakker en hoor wat gerommel in het vooronder, knip de zaklamp aan maar met mijn duffe kop zie ik niets bijzonders. Wel hoor ik nu op het dek een raar geluid, net of er een vogel onder het regenopvangzeil door scharrelt. Ook hier met de zaklamp naar toe, flink met dat zeil gewappert maar kan niets bijzonders ontdekken. Die ochtend zien we voor het eerst in al die jaren dat we onderweg zijn met de Nije Faam kleine keuteltjes. Het zal toch niet….jawel hoor, we hebben een rat. Gvd, zeker opgepikt bij die gore kaai bij het inklaren.
Elke avond gaan we bij Big Mama langs voor een koud biertje en kletsen wat met andere cruisers en nu in het bijzonder over onze rat. En wat blijkt, Freedom Song, een Australische boot heeft ook een rat. Het moet niet gekker worden. Met de dinghy tuffen we naar Nukua’lofa en halen alles wat men hier kan leveren om van een rat af te komen, korrels, plakspul met muizenlijm en zetten we een rattenval met een lekker stukje kaas in de voorpiek en koekjes op een schoteltje op het aanrecht. Die avond slapen me met open oren en horen van alles, vooral veel gekraak van de wind door het want, maar geen trippelpootjes. Een speurtocht naar verse rattenkeutels levert de volgende dag niets op, en de daarop volgende ook niet. Nou dat is raar, dat beest zal toch eens moeten eten. En dat terwijl wij horen dat bij Freedom Song alle bananen aangevreten zijn en nog veel meer ook.
Nu we wat bijgeslapen zijn gaan we Nukua’lofa bekijken en vragen taxichauffeur Benjamin, ook een gigantische Tongaan, een dagje met ons het eiland rond te rijden. Ik heb al wat gelezen in de Lonely Planet en een route gepland. Die bekijkt hij en we spreken een prijs af. Benjamin rijdt nog even langs zijn huis om te vertellen dat hij de hele dag met ons op pad is en vraag ons even later of zijn vrouw ook mee mag rijden. Dat vindt ze gezellig. Nou dat is best, we hebben vier zitplaatsen. Even later stapt vrouw met baby in de armen in de auto. Ook wel weer bijzonder, je neemt een taxi en rijdt vervolgens met een complete familie het eiland rond. Het pakt bijzonder gezellig uit. Benjamin rijdt ons rond over Tongatapu, terwijl hij en zijn vrouw van alles vertellen over Tonga. We zien de plaats waar Abel Tasman aan land kwam (1643), de blowholes aan de noordkust van het eiland. Rijden naar het oudste bouwwerk van de Pacific het Ha'amonga A'Maui Trilithon, ma, 18/10/2010 - 06:06 - 018. Ha'amonga  A'Maui Trilithon, oudste bouwwerk van de Pacific ©018. Ha'amonga A'Maui Trilithon, oudste bouwwerk van de Pacific
waar net filmopnames gemaakt worden. En zien zelfs gebouwtjes van de University of the Nations, een schooltje wat mijn jongere broertje Jo hier in zijn beginjaren bij YWAM heeft gebouwd. Ik heb bij Jeugd Met Een Opdracht altijd zo mijn bedenkingen gehad, maar hier zijn ze er erg blij mee, volgens onze Tongaanse reisleiders, het geeft jongeren die niets om handen hebben wat stuur. Even verderop is een plek waar veel vleerhonden in een boom hangen en rondfladderen, oorspronkelijk waren zij de enige zoogdieren van het koninkrijk Tonga. Daarna rijden we zelfs langs het Paleis van de Koning van Tonga, maar die is niet thuis weet Benjamin te vertellen, jammer dus niet even op de koffie bij de royalty’s. In Tongatapu rijdt Benjamin ons nog naar enkele ‘langi”, dit zijn de begraafplaatsen van de Tu‟i Tonga, de vroegere koningen, die hun laatste rustplaats in piramideachtige bouwsels hebben. Eigenlijk zien de bouwsels er niet uit en er is nauwelijks informatie ter plekke te vinden, maar ja, daarvoor is Tonga wel Tonga. Overal varkentjes. Ook dat is Tonga!
Huizen hier zijn nagenoeg allemaal vrijstaand en hebben een grote tuin. In een van de tuinen zie ik vrouwen op de grond zitten met een enorme doek. Ho, Benjamin, even stoppen, waar zijn die vrouwen mee bezig. Dan komt een interessant verhaal. Deze vrouwen hebben van boombast een doek gemaakt wat ze momenteel luchten. ma, 18/10/2010 - 02:06 - 034. Tapa voor een bruiloft, Tongatapu, Tonga ©034. Tapa voor een bruiloft, Tongatapu, Tonga
Het doek heet Tapa en is gemaakt van boombast materiaal. De boombast wordt met een houten hamer over een rond stuk hout plat geslagen en diverse boombastlagen worden over elkaar geplakt met een lijm gemaakt uit een of andere wortel. Het maken van dit doek prikkelt mijn nieuwsgierigheid enorm. Verderop in deze nieuwsbrief zal ik voor de geïnteresseerde lezer meer verhalen over wat ik over het maken van tapa en het belang van tapa hier in Tonga te weten ben gekomen. Ik ben blij dat we dit hebben mogen aanschouwen, dit is toch wel iets heel ver van mijn bed gebeuren en niet iets waar je met een of andere excursie aan toe komt. Een bijzondere stop
Al met al is het een drukke maar gezellige dag geworden met deze Tongaanse familie. We hebben alle hoeken en gaten van het eiland Tongatapu gezien, alle blowholes gehoord, ontelbaar veel kerken gezien, bijna na elke drie huizen stond er een, zullen wel met geld van kerkelijke acties van over zee hier neergezet zijn.
Van de rat aan boord, nooit meer iets van gezien. Oef, hebben wij even geluk gehad. Achteraf denk ik dat onze rat toen ik met een schijnwerper een kijkje kwam nemen de benen heeft genomen, in het water is gesprongen en bij Freedom Song asiel heeft gezocht. Hij heeft het daar niet overleefd.
Nu we Tongatapu zo uitgebreid gezien hebben zeilen we door naar de Ha’apai groep. Deze eilandengroep van Tonga ligt ten noorden van Tongatapu. Het is slechts een nacht zeilen en het anker gaat bij het eiland Nomuka, door Abel ooit Rotterdam genoemd, in de grond. (20°15,832’S en 174°48,108’W) Tijdens een wandelingetje op het eiland zien we waar Captain Cook zijn watertanks vulde, op Nomuka is namelijk een zoetwaterbron. Misschien toen ook, nu lopen hier meisjes met grote bundels pandanusbladeren op hun schoudersvr, 24/06/2011 - 05:21 - 070. Meisjes van Nomuka (Ha'apai, Tonga) met pandanusbladeren ©070. Meisjes van Nomuka (Ha'apai, Tonga) met pandanusbladeren
, zitten vrouwen die pandanusbladeren bij te snijden en elders op het eiland roert een tweetal vrouwen in een grote ketel water met hierin opgerolde haspels van dit pandanusmateriaal. vr, 24/06/2011 - 04:47 - 074. Pandanus haspels worden gekookt, Nomuka, Ha'apai, Tonga ©074. Pandanus haspels worden gekookt, Nomuka, Ha'apai, Tonga

Pandanus is een plant die we overal in de Pacific al zagen en materiaal oplevert voor vlechtwerk, zij het na veel voorwerk en heel veel werk. Na de wandeling wordt het anker gelicht, om het na 21 mijl bij Uo’a island wederom te laten vallen. (20°02,765’S en 174°40,922’W)
De volgende dag, het is zondagochtend, gaan we in Uo’a aan de wal. Jongens vragen ons waar we vandaan komen, of we Oozaama Bien Laaaden zijn, ik schrijf die naam bewust verkeerd i.v.m. opgoogelarij. Hoe ziet de wereld er voor deze jonge mensen, hier op dit piepkleine aardklootje in de Stille Oceaan, uit? Deze jongens gaan in ieder geval niet naar de kerk wat wel door alle andere eilandbewoners gedaan wordt. Slenterend door lege straten horen we van alle kanten gezang uit verschillende kerken komen. Hoe kan het toch, zo’n kleine gemeenschap en toch zoveel verschillende religies? Dan, als we door een open kerkdeur kijken wuiven de kerkgangers ons welkom en gaan we het kerkgebouw binnen. Daar zien we de zondagsgeklede Tonganen, meisjes in jurkjes met froezeltjes en strikjes in het haar, kleine jongetjes in overhemd en zwarte rok en een mini ta’ovala erover, kleine kopietjes van hun al even mooie ouderszo, 10/07/2011 - 00:08 - 130. Tonganen van Hunga Island in zondagse kledij ©130. Tonganen van Hunga Island in zondagse kledij
, allen enthousiast en vooral ook hard zingend en genietend van hun kerkdienst. Ik ga in een van de kerkbankjes achter een paar dames zitten en Paul blijft wijselijk op een bankje bij de kerkingang zitten. Als de zon fel door de raampjes naar binnen schijnt en ik met mijn hoed me wat verkoeling toe wuif, leent een van de dames mij haar prachtig gevlochten wapper, een onmisbaar attribuut alhier. Ik zing en murmel schijnheilig wat mee met de mensen en ga ook net als hen, achterste voren tussen de kerkbankjes zitten, een voor mij geheel nieuwe gewoonte in een kerkdienstdienst en de achtergrond ervan ontgaat me volledig, maar de koude vloer geeft een welkome verkoeling. Zodra de eerste kerkgangers hun weg naar de uitgang maken glip ook ik weg en voeg me bij Paul die al even buiten stond. Al wandelend kijken we naar het leven wat zich hier op dit ongelofelijk geïsoleerd liggende eiland afspeelt. Een kijkje in een wereld ver van mijn bed.
Terugkomend bij de dinghy zien we een enorme stapel doopvontschelpen op een afvalhoop liggen. Voor de mensen hier zijn de zeevruchten van die schelpen een welkome bron van eiwit, voor ons is hun behuizing mooi om naar te kijken, en we nemen wat ‘afval’ mee naar de boot. za, 25/06/2011 - 23:14 - 105. We mogen wel 'afval' meenemen ©105. We mogen wel 'afval' meenemen
In het middaguur zeilen we het smalle kanaaltje door het rif weer uit en koersen aan op Ha’afeva waar we wat langer zullen blijven. (19°56,503’S en 174°42,975’W)
Niet lang nadat het anker uitgegooid was, komt een jonge man in outriggerkano ons welkom heten en geeft ons kokosnoten, een broodvrucht en een kumara. Hij nodigt ons uit eens bij hem langs te komen. De volgende dag meren we Famke af bij een oude in onbruik geraakte aanlegpier en lopen een mooi beschaduwd pad tussen akkers en tuinderijen. Aan het eind van het pad is een hek naar het woondeel van Ha’afeva. Het hek is om de varkens buiten de tuinderijen te houden. Varkens horen kennelijk thuis in het mensendeel van het eiland. Dat wij hier, als Palangi’s, wandelen is een bijzondere gebeurtenis en trekt nieuwsgierige kinderen. Palangi is het Tongaanse woord voor de blanke mensen, betekent zoiets als mensen die uit de lucht komen vallen. Er wordt ons een traditioneel Tongaanse lunch aangeboden van gekruid varkensvlees, een mager kippetje, broodvruchten gegaard in de as van een houtvuur (en kokosnotenschalen), corned beef gewikkeld in tarobladeren en gekookt in kokosmelk, gekookte tarotbladeren, casave en elk een gekoelde kokosnoot boordevol fris sap. Nieuwe batterijen en een opwindzaklamp fungeren als betaalmiddel. Elders, bij de vader van de jonge man die ons welkom heette, repareert Paul een kettingzaag en vertelt de oude man hoe die zaag geslepen kan worden. wo, 29/06/2011 - 03:43 - 098. Paul repareert een kettingzaag en doet voor hoe de zaag te slijpen ©098. Paul repareert een kettingzaag en doet voor hoe de zaag te slijpen
Jammerlijk hadden we geen leesbril bij ons voor die oude, wat had hij die goed kunnen gebruiken bij werkjes als dit.
Terwijl Paul met zijn handen bezig is komen er steeds meer familieleden en buren om ons heen staan. De echtgemalin van de oude man staat erbij te glimmen, spreekt alleen maar Tongaans, er is niet veel communicatie mogelijk. Ik wijs op een grote Tritonschelp die half uit de modder steekt naast een wroetend varkentje. De oude vrouw ziet waar ik naar wijs en haalt de schelp uit de modder en loopt ermee naar de zee. Daar spoelt ze de schelp grondig af en ze biedt Paul deze schelp aan. Daar is de kapitein wel erg verguld mee en ziet er meteen een mooie nieuwe scheepshoorn in. Wat een mooi geschenk.
Met de Tritonschelp onder de arm lopen we naar het huis van de buren. De buurvrouw wil namelijk voor mij een armbandje vlechten. Terwijl ze dit doet wieg ik haar baby, haar zesde kind! Zittend op een verhoging die vermoedelijk ’s nachts dienst doet als bed, vertelt deze goedlachse vrouw al vlechtend aan mijn armbandje van alles over Ha’afeva, over haar familie, over hoe haar moeder is verdronken toen de veerboot The Princess Ashika waarop zij zat plotseling zonk, over hoe ze nu de zorg voor haar vader erbij kreeg. Ik zit tegenover haar op de verhoging onder een golfplaten dak, luister, en kijk naar een ander kind dat in een maxi cosy ligt te slapen heeft last van de vliegen die over de zweren in haar gezichtje kruipen. Na een klein uurtje is het armbandje af en gaan we terug over het pad tussen de tuinderijen door naar Famke. Wat een vriendelijke mensen.
In de ondergaande zon tekent de vulkaan op het eiland Tofua zich scherp af, het eiland waar zich in 1789 de legendarische muiterij van de Bounty plaats vond en genieten we saampjes nog even na van een bijzondere dag. Ha’afeva is voor ons een pareltje in de Ha’apai eilandengroep.
Een paar dagen later zeilen we naar de oostelijke eilanden van de Ha’apei groep. Zij doen ons sterk denken aan de koraaleilandjes van de Tuomoto’s waar we vorig jaar verbleven. In de passen tussen de eilanden zwemmen walvissen, dat is altijd weer een cadeautje, verder vinden we het hier niet zo interessant en vertrekken naar de Vava’u groep, onze laatste eilandengroep van Tonga.
Naar Vava’u is het een nachtje doorzeilen. In het ochtendlicht zien we hoge eilanden met steile wanden. Tussen diverse eilandjes door manoeuvreren we naar Hunga Island. Daar moet een prachtige ankerplek zijn op een soort binnenmeer waartoe een smalle doorgang bij hoog water toegang biedt. Hebben weer eens mazzel, zijn precies op het juiste moment bij die doorgang. Hup door het gat en krijgen dan spiegelglad water voor de boeg. Voor een betonnen werf gaat de spijker in de grond. 18° 41,299’S en 174° 07,474’W. za, 09/07/2011 - 06:49 - 140. Outriggerman van Hunga Island ©140. Outriggerman van Hunga Island

Na een middagslaapje worden we ook hier welkom geheten door een oude man in outriggerkano. Hij verblijdt ons met pompelmoezen, papaya’s en een stang bananen. Hij is blij met sigaretten en een paar schoenen. Een wandeling over Hunga Island doet onze stijve spieren goed. Zien weer veel varkens en ook vleerhonden scherend over bomen op zoek naar fruit. Aan het strand aan de andere kant van Hunga Island treffen we een picknickende familie aan. Mater familias nodigt ons uit voor een kerkdienst de volgende ochtend. Ik heb daar wel oren naar. Paul brengt me in de ochtend met de dinghy naar de wal. Ik ben wat vroeg maar moet ook nog uitzoeken waar het kerkgebouw is. De oude outriggerman, in zijn zondagse pak bijna onherkenbaar, nodigt me uit voor een slokje kava.
Onder een afdak zitten een zevental mannen in zwart kostuum in kleermakerszit op gevlochten pandanusmatten. za, 09/07/2011 - 23:18 - 128. Kavadrinken voor de kerkdienst ©128. Kavadrinken voor de kerkdienst
Tussen hen in staat een houten kava schaal met hierin een bruingrijze drap. Kava is een drank gemaakt van bepaalde wortels en verdooft je lippen en je mond. Het moet ook een kalmerende werking hebben. Met een soeplepel wordt de kava in een kom, gemaakt van kokosnoten, geschept. Deze wordt de outriggerman aangeboden. Hij slurpt hem ineens leeg. Als ik ook wat kava aangeboden krijg bedank ik, niet wetend of dit nu wel of niet beleefd is. Ik vind van me zelf dat ik relaxt genoeg ben en heb dit niet nodig. Er klinkt een bel en de mannen staan op en begeven zich naar de kerk. De kerkbel is een oude gascilinder hangend onder een afdak. De mensen in de kerk zijn allen weer mooi aangekleed. De outriggerman blijkt de dominee te zijn. Na een uurtje met veel gezang ga ik blij weer terug naar de Nije Faam.
In de Ha’apai hoorde ik het al, zacht zingen of neuriën. Maar alleen als ik in bed lig. Eerst dacht ik nog dat dit het resoneren van de verstaging is. Ook hier in de Vava’u hoor ik het weer, nu luider en ik hoor ook verschillende patronen in het geluid. Met zeebeesten deskundige Esther gemaild en ja hoor, nu weet ik het zeker. We horen walvissen zingen! Yes!!!
Walvissen communiceren met geluid en dit is over hele grote afstanden te horen. En wij horen het. Ik kan er uren naar luisteren. Oh, wat is dit oer. Wakker liggen ’s nachts is geen straf. Nou wil ik die zingende walvissen ook wel eens zien. We zeilen het gat weer uit, zeilen ten noorden van Hunga Island door het Faihava Channel naar het oosten, en vinden tussen de eilanden Kapa en Utungake het voormalige kannibalenoord Mala. 18° 41,431’S en 174° 01,343’W.
We liggen heerlijk aan een mooring, wel gehoord maar geen walvis gezien. Ook geen kannibaal. Heerlijk gezwommen en gesnorkelddi, 19/07/2011 - 00:40 - 165. Tonga onderwater ©165. Tonga onderwater
, en lekker gegeten op een resort op het eiland wat momenteel door een ijverige Joegoslaaf en zijn mooie Tongaanse vrouw gerund wordt. Ook hier geen walvissen, dan maar eens verkassen naar Neiafu, de hoofdstad van de Vava’u groep en daar maar weer eens lekker boodschappen gaan doen. Komen we aan in Port of Refuge, knopen Nije Faam vast aan een mooring, zien twee wapperende Hollandse driekleuren voor ons. Blijken van twee singlehanders uit Holland te zijn. Ene Henk, niet de Velde en ene Laura, laatste ook wel bekend als het zeilmeisje. Kennis gemaakt natuurlijk en biertjes gedronken in Aquarium Café. Gezellig om weer eens heerlijk Hollands te kunnen kletsen en nóg meer (kan dat?) petje af voor die supermeid van een Laura. wo, 13/07/2011 - 06:34 - 148. Laura Dekker, jonge Nederlandse solozeilster ©148. Laura Dekker, jonge Nederlandse solozeilster

Waar zijn nu die walvissen? Verwacht ze niet hier in Port of Refuge, maar weer een plekje zoeken met zicht op open water. Wederom een vrije mooring gevonden, nu bij Kapa Island, 18° 42,060’S en 174° 01,824’W. Eindelijk prijs. Achter de boot, niet zo heel dichtbij helaas, ineens een drukte. Niet alleen van de walvissen maar ook van walviswatchers. Maar we hebben een showtje gehad, daarvoor kwamen we hier. Eerlijk gezegd wilden we nog ietsje meer van dit en hebben nog een aantal andere plekken bezocht. Slecht een keer weer walvissen gezien op afstand. Geen gespetter in het water maar een walvis die erg lang aan de oppervlakte bleef zwemmen, we denken dat het een walvismoeder met kalf was.
We moesten maar eens verder trekken.
Wat heb ik genoten van Tonga. In Tonga heb ik eeuwen oude traditionele activiteiten kunnen zien. Hoe komt het, dat me dat hier zo opvalt? Misschien wel omdat Tonga om de een of andere reden heeft kunnen ontsnappen aan kolonisatie door westerse landen en nog ontzettend zichzelf is. Ik had eerder in deze nieuwsbrief beloofd nog wat meer te gaan vertellen over de tapa en de betekenis ervan. Dat moest maar niet in deze tekst. Over tapa, de boombaststof schrijf ik een apart artikel wat de geïnteresseerde lezer desgewenst ter lezing toegestuurd kan krijgen.
Morgen gaan we er weer vandoor. Op naar Fiji.

Mariëtta, 31 juni 2011

Niet vergeten: 11e gebod: gij zult genieten.
Volgende keer meer!